Thi Luật
Thi Luật |
|||||||||||||||||||
Để giúp các bạn trẻ thông hiểu những cái hay, cái đẹp của thi ca Việt Nam, đặc biệt là thơ mới, chúng tôi xin cống hiến các bạn một bài viết ngắn tóm lược quy luật của những thể thơ phổ thông VN. Hy vọng nhờ đó mà các bạn có thể sáng tác và cùng góp tay giúp duy trì văn hóa Việt. Nhiều tin liệu quý báu trong đây được dẫn từ hai quyển sách Luật thơ Mới và Tiếng Việt Tuyệt Vời. Chúng tôi chân thành cảm ơn các vị tác giả.
Sự phối trí thanh và âm
Nếu lựa từ sao cho có âm và thanh tương hợp thì khi đọc lên sẽ nghe êm tai, ta gọi lời văn có vần. Hai tiếng vần với nhau khi có âm tương tự và có cùng thanh (hoặc là cùng bình thanh hoặc là cùng trắc thanh). Trong thơ, vấn đề hợp vần là điều cốt yếu. Sự phối trí âm thanh nhịp điệu là yếu tố cơ bản của thơ. 1. Vần có 2 thứ:
Tiếng bình không vần với tiếng trắc: hai không vần với hải. Cùng trông mà lại cùng chẳng thấy Những tiếng "thấy", "mấy" cùng phát ra một âm "ây" cùng gieo trắc thanh. Những tiếng "dâu", "màu", "sầu" có âm "âu" và "au" tương tự, cùng gieo bình thanh. Tất cả từng cặp một như thế gọi là vần với nhau. 2. Vần thể giàu hay nghèo:
3. Trong thơ Việt, có 2 cách gieo vần
Người đâu gặp gỡ làm chi Nguyễn Du
Vần tiếp: các cặp trắc bằng xen kẽ tiếp nhau Bữa nay lạnh mặt trời đi ngủ sớm, Xuân Diệu Vần tréo: Trong thi đoạn bốn câu, tiếng cuối câu 1 vần với câu 3 và tiếng cuối câu 2 vần với câu 4. Mỗi năm hoa đào nở Vũ Ðình Liên Nhiều khi chỉ cần tiếng cuối câu 2 vần với câu 4 thôi. Xa quá rồi em người mỗi ngả Quang Dũng Vần ôm: Trong thi đoạn bốn câu, tiếng cuối câu 1 vần với câu 4 và tiếng cuối câu 2 vần với câu 3. Vần trắc ôm vần bằng, hay ngược lại. Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát Nguyên Sa Vần ba tiếng: Trong thi đoạn bốn câu, tiếng cuối câu 1, 2 và 4 vần với nhau. Câu 3 khác vần. Đưa người ta không đưa qua sông Thâm Tâm Sau đây là tóm lược các quy luật của những thể thơ mới:
Sách báo tham khảo: Luật Thơ Mới, Nguyễn Đình Tuyến |
|||||||||||||||||||
Thơ lục bát |
||||||||||||||||
Lục bát là thể thơ đặc biệt của Việt Nam, mà truyện Kiều là tác phẩm tiêu biểu nhất. Vần thơ lục bát có thể phân tách như sau:
Tiếng thứ 6 của câu lục vần với tiếng thứ 6 của câu bát. Tiếng thứ 8 của câu bát vần với tiếng thứ 6 của câu lục tiếp theo. Trong câu bát, tiếng 6 và 8 tuy cùng vần bình nhưng một tiếng có dấu huyền và một tiếng không có dấu. Thôn đoài ngồi nhớ thôn Ðông Nguyễn Bính Bỗng dưng buồn bã không gian Huy Cận Có hai ngoại lệ trong thơ lục bát: 1. Tiếng thứ 2 câu lục có thể là trắc, khi ấy nhịp thơ ngắt ở giữa câu. Người nách thước, kẻ tay đao
2. Tiếng cuối câu lục có thể vần với tiếng 4 câu bát, khi đó tiếng 2 và 6 của câu bát sẽ đổi ra trắc. Câu thơ sẽ ngắt nhịp ở giữa câu bát, như trong câu ca dao sau: Đêm nằm gối gấm không êm |
Thơ song thất lục bát |
||||||||||||
| Đây cũng là một thể thơ đặc thù của VN, gồm hai câu bảy chữ và hai câu lục bát. Tác phẩm Chinh Phụ Ngâm đã được viết trong thể thơ này. Trong câu thất trên, tiếng thứ 3 là trắc, 5 bình, 7 trắc; trong câu thất dưới, tiếng thứ 3 là bình, 5 trắc, 7 bình. Hai câu lục bát thì theo luật thường lệ.
Tiếng cuối câu thất trên vần với tiếng 5 câu thất dưới, tiếng cuối câu thất dưới vần với tiếng cuối câu lục, tiếng cuối câu lục vần với tiếng 6 câu bát. Và tiếng cuối câu bát vần với tiếng 5 của câu thất tiếp theo. Tuy nhiên, tiếng cuối câu bát cũng có thể vần với tiếng 3 câu thất, biến tiếng này đổi sang vần bình. Do đó, tiếng 3 trong câu thất trên có thể là trắc hay bằng.
Chàng tuổi trẻ vốn giòng hào kiệt, Đặng Trần Côn |
Thơ bốn chữ |
||||||||
Nếu tiếng thứ 2 bằng thì tiếng thứ 4 trắc; ngược lại, tiếng thứ 2 trắc thì tiếng thứ 4 bằng.
Nhưng nhiều khi câu thơ cũng không theo luật đó. Cách gieo vần 1. Vần tiếp (ít dùng) Lính đóng ven rừng Trần Đức Uyển 2. Vần tréo Tôi làm con gái Nhã Ca Người từ trăm năm Nguyễn Tất Nhiên 3. Vần ôm Em tan trường về Phạm Thiên Thư 4. Vần ba tiếng (ít dùng) Sao biếc đầy trời Khổng Dương Em là ánh trăng Huyền Kiêu |
Thơ năm chữ |
| Cũng giống như thơ bốn chữ: nếu tiếng thứ 2 trắc thì tiếng thứ 4 bằng, hay ngược lại. Nhưng cũng có nhiều trường hợp không phải vậy.
Hôm nay đi chùa Hương Nguyễn Nhược Pháp Cách gieo vần 1. Vần tréo Hôm nọ em biếng học Nguyễn Xuân Huy Trước sân anh thơ thẩn Hàn Mặc Tử 2. Vần ôm Em không nghe rừng thu, Lưu Trọng Lư 3. Vần ba tiếng bằng Tuyết rơi mong manh buồn Cung Trầm Tưởng Đưa em về dưới mưa Nguyễn Tất Nhiên |
Thơ sáu chữ |
| Cách gieo vần
1. Vần tréo Quê hương là gì hở mẹ Đỗ Trung Quân 2. Vần ôm Xuân hồng có chàng tới hỏi: Huyền Kiêu Nếu bước chân ngà có mỏi Đinh Hùng |
Thơ bảy chữ |
||||||||||||
Trong thơ bảy chữ, vần những tiếng 1, 3 và 5 không kể. Tiếng 2, 4 và 6 có thể phân tích như sau:
Thu lạnh càng thêm nguyệt tỏ ngời Xuân Diệu Nhiều khi không lại như thế: Sao anh không về chơi thôn Vĩ Hàn Mặc Tử Cách gieo vần 1. Vần tréo (thường dùng) Nhiều khi trong thi đoạn bốn câu, chỉ cần hai tiếng bình ở cuối câu hai và bốn vần với nhau, hai tiếng trắc cuối câu một và ba không cần: Vậy đó bỗng nhiên mà họ lớn, Huy Cận Ta về cúi mái đầu sương điểm Tô Thùy Yên 2. Vần ba tiếng bằng (thường dùng) Áo trắng đơn sơ, mộng trắng trong, Huy Cận Dĩ vãng nào xanh như mắt em? Đinh Hùng Em ở thành Sơn chạy giặc về Quang Dũng |
Thơ tám chữ |
| Thể thơ này không có quy luật nhất định, có nghĩa là vần điệu tự do hơn. Thường thì trong câu ở cuối có tiếng trắc thì tiếng 3 trắc, tiếng 5 và 6 bằng; ở cuối có tiếng bằng thì tiếng 3 bằng, tiếng 5 và 6 trắc. Nhưng nhiều lúc cũng không như thế.
Cách gieo vần 1. Vần tiếp Em cứ hẹn nhưng em đừng đến nhé, Hồ Dzếnh 2. Vần tréo Hai đứa kéo nhau chạy vào mộng mị Tô Thùy Yên Em sẽ chết với mảnh hồn trống đó Trần Mộng Tú 3. Vần ôm Áo nàng vàng tôi về yêu hoa cúc Nguyên Sa Không có em, chắc ngày mai anh chết Vũ Thành Muốn cho thơ tám tiếng thêm âm điệu, một số nhà thơ thường vần tiếng 8 câu trên với tiếng 5 hay 6 câu dưới: Sàn gác trọ những tâm hồn bão nổi Cao Tần |
|
Home | Thư Tín | Nhắn Tin | Gia Ðình Duca | Khuôn Mặt Duca | Nhạc Duca | Phỏng Vấn |
Nguyễn Hùng @ 20:56 02/09/2012
Số lượt xem: 1120
- Còn gặp nhau... (17/08/12)
- TÂM-SỰ (30/04/12)
- Cuộc đời nhiều bất công nhưng vẫn còn tốt đẹp (Lời khuyên của một bà cụ 90 tuổi) (02/03/12)
- Quà tặng 8-3 "Khúc tình ca tháng Ba" (02/03/12)
- Mẹ và những cánh chim dưới mưa'' (09/02/12)
