BÁC ÁI – QUÊ HƯƠNG ANH HÙNG
Bác Ái là vùng đất có truyền thống yêu nước và cách mạng. Đồng bào dân tộc trong huyện đã có nhiều cống hiến to lớn cho sự nghiệp đấu tranh cách mạng. Từ khi có Đảng, nhân dân các dân tộc huyện Bác Ái một lòng theo Đảng và Bác Hồ, phát huy cao độ chủ nghĩa anh hùng cách mạng, với tinh thần “tự lực tự cường thắng lợi vẻ vang”, đoàn kết một lòng cùng với quân dân trong tỉnh chiến đấu anh dũng, kiên cường trong điều kiện vô cùng khó khăn gian khổ để xây dựng quê hương Bác Ái thành căn cứ địa vững mạnh toàn diện, cùng quân dân cả nước đứng lên đạp đổ xiềng xích nô lệ của đế quốc, phong kiến, góp phần giải phóng dân tộc, thống nhất Tổ quốc.
Bác Ái là huyện miền núi nằm ở phía Tây – Bắc tỉnh Ninh Thuận, cách trung tâm thành phố Phan Rang – Tháp Chàm 58km. Huyện có đường quốc lộ 27B nối liền vùng duyên hải Miền Trung với Cao nguyên Lâm Đồng. Diện tích tự nhiên toàn huyện khoảng 103.090,16 ha, chiếm 30,35 diện tích toàn tỉnh.
Phía Đông giáp thành phố Cam Ranh, quốc lộ 1 và đường sắt bắc Nam đoạn Phan Rang – Ba Ngòi, tỉnh Khánh Hòa.
Phía Tây giáp với huyện Đơn Dương – tỉnh Lâm Đồng.
Phía Đông – Đông Bắc và Đông Nam giáp với huyện Ninh Hải và thành phố Phan Rang – Tháp Chàm.
Phía Nam và Tây Nam giáp với thị trấn Tân Sơn – huyện Ninh Sơn, quốc lộ 27 và đường sắt răng cưa Tháp Chàm – Đà Lạt.
Phía Bắc giáp huyện Khánh Sơn, tỉnh Khánh Hòa.
Xưa kia vùng đất gọi là É Lâm; ở giữa É Lâm có một dải thung lũng bằng phẳng bình độ trên 100m chạy từ tây Nam sang Đông Bắc chia đôi É Lâm thành hai vùng, trên bản đồ xâm lược thực dân Pháp gọi là É Lâm Thượng và É Lâm Hạ.
Khi thực dân Pháp quay lại xâm lược nước ta lần thứ hai từ ngày 28-1-1946, cho đến năm 1948, huyện Bác Ái thuộc quận An Phước. Về ta sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, Bác Ái thuộc về huyện Ninh Sơn và một phần thuộc huyện Ninh Hải (bây giờ Phước Kháng, Phước Chiến thuộc Thuận Bắc). Đầu năm 1950, thực hiện chủ trương của Liên khu V, căn cứ Bác Ái tách ra khỏi huyện An Phước và đến tháng 10 năm 1950 đổi thành huyện Bác Ái. Huyện Bác Ái được ra đời chính thức từ đó và kéo dài đến năm 1961, khi ta chuyển sang cuộc kháng chiến chống Mỹ, Liên tỉnh Ba đã sát nhập huyện căn cứ Bác Ái với hai huyện Khánh Sơn, Khánh Vĩnh (Khánh Hòa) thành khu căn cứ B 50 (tức căn cứ Ái Sơn). Tháng 10 năm 1965, Khu ủy khu 6 giải tán khu căn cứ B 50 và Ủy ban tự trị khu để thành lập huyện Thuận Nam , Thuận Bắc, lúc bấy giờ vùng đất Bác Ái được thành lập thành 2 huyện Bác Ái Tây và Bác Ái Đông. Sau khi giải phóng đất nước 30/4/1975, huyện Bác Ái Đông và Bác Ái Tây hợp thành vùng Bác Ái thuộc huyện Ninh Sơn cho đến cuối năm 2000 (thời gian từ 1975 đến 1982 huyện Ninh Sơn có tên là An Sơn, bao gồm hai huyện Bác Ái Đông và Bác Ái Tây, Anh Dũng, An Phước và một phần đất của huyện Thuận Bắc cũ).
Đến ngày 6/11/2000, huyện Bác Ái được tái lập trên cơ sở tách ra từ huyện Ninh Sơn và đi vào hoạt động chính thức từ ngày 1/1/2001, với 9 xã Phước Trung, Phước Thành, Phước Đại, Phước Thắng, Phước Tiến, Phước Tân, Phước Hòa và Phước Bình; trở thành huyện thứ 5 của tỉnh Ninh Thuận.
Địa hình Bác Ái thoai thoải thấp dần từ Phía Tây Bác xuống Đông Nam, tao thành hia vùng tương đối rõ rệt. Vùng núi cao là vùng rừng già nguyên sinh với đỉnh cao từ 1.622 m đến 1.918 m và trung du có bình độ 100 m với tầng cây bụi và thảm cỏ như vùng Rã trên, rã dưới thuộc xã Phước Trung, ngoài ra do núi chia cắt tạo nên những thung lũng và các cánh đồng khá bàng phẳng xen lẫn các dãy núi cao như Phước Hòa, Phước Tiến, Phước Đại… Địa hình Bác Ái trùng điệp những núi đồi, rừng rậm, núi cao hiểm trở, có nhiều hang động sâu thẳm trong lòng núi, có hang chứa cả trăm người.
Hệ thống sông suối khá dày đặc. Sông Cái là sông lớn và dài nhất bắc nguồn từ Cao nguyên Lâm Viên, chảy qua Khánh Hòa theo hướng tây Bắc xuống Đông Nam Bác Ái nhập vào sông Dinh; sông Ông theo trục lộ 27; suối Sung, sông Sắt, sông SaSoi chảy theo trục lộ Trại Cá (Khánh Hòa), Tân Mỹ và các sông khác như sông Ma Lâm, Hàm Leo, sông